معرفی کتاب «اطلس نقشه های منتخب دوره قاجار»
در حال حاضر بیش از هفت هزار نسخه دستنگار یا چاپ سنگی و تصویر نقشههای تاریخی در مورد جغرافیای داخلی کشور، حدود مرزی آن با همسایگان و پهنه آبی خلیج فارس در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه نگهداری میشود که هر یک از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و ارزش بیمانندی در سطح ملی و جهانی دارد.
در راستای اهداف برنامه حافظه جهانی یونسکو مبنی بر اینکه میراث مستند جهانی به همه بشریت تعلق داشته و باید به صورت دائمی و بدون مانع در دسترس همگان قرار گیرد، کمیته حافظه جهانی در ایران به پیشنهاد مرکز اسناد وزارت امور خارجه پرونده ثبت منتخبی در حدود ۴۰۰ مورد از نقشههای تاریخی دوره قاجار این مرکز را پس از ثبت در فهرست ملی برای ثبت در حافظه جهانی یونسکو ارسال کرد. این پیشنهاد در سال ۱۳۹۲ مورد تصویب کمیته مشورتی یونسکو قرار گرفت و مجموعه نقشههای فوق الذکر در فهرست حافظه جهانی این سازمان ثبت شد. متعاقباً در مراسمی که در ۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ با حضور خانم بوکوا، مدیرکل یونسکو و دکتر محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در تهران برگزار شد، گواهی ثبت آن به مرکز اسناد وزارت امور خارجه اعطا شد.
از آنجاکه موضوع انتشار اسناد تاریخی برای تسهیل دسترسی پژوهشگران، بخش مهمی از اهداف برنامه حافظه جهانی یونسکو را تشکیل می دهد و با توجه به اولویتهای علمی و پژوهشی موسسه بینالمللی مطالعات آسیای مرکزی(ایکاس) که در چارچوب طرح جاده ابریشم یونسکو در سال ۱۹۹۵ با مشارکت یونسکو و ۱۰ کشور منطقه ایجاد شد، پیشنهاد تهیه و انتشار اطلس سه زبانه گزیدهای از نقشههای دوره قاجار با حمایت ایکاس در شورای علمی این موسسه تصویب شده و در برنامه آکادمیگ سال ۱۵-۲۰۱۴ آن قرار گرفت. مجموعه حاضر، ۱۷۰ قطعه نقشه دوره قاجار( مربوط به سالهای ۱۳۴۴-۱۱۹۳ هجری / ۱۹۲۵-۱۷۷۹ میلادی از مجموعه نقشههای موجود در آرشیو وزارت امور خارجه را در بردارد و بخشی از ۴۰۴ نقشهای است که در برنامه حافظه جهانی یونسکو ثبت شده است.
همچنین مدیر اجرایی موسسه بین المللی مطالعات آسیای مرکزی ( ایکاس) در مقدمه این اثر اظهار میدارد، اطلس نقشههای منتخب دوره قاجار یکی از پروژههایی است که توسط موسسه بینالمللی مطالعات آسیای مرکزی(ایکاس) برای سال های ۱۵-۲۰۱۴ به ایران اختصاص داده شده است.
از آنجایی که این موسسه با هدف انجام مطالعات جاده ابریشم در سال ۱۹۹۵ و در خلال اجرای پروژه جاده ابریشم توسط یونسکو با عنوان مطالعه یکپارچه جادههای ابریشم: جادههای گفتگو(۱۹۹۷-۱۹۸۸) تاسیس شد، این پروژه اهمیت به سزایی دارد، چراکه این اطلس نه تنها از نظر فنون نقشهبرداری اثر با ارزشی محسوب میشود، بلکه شامل منابع ارزشمندی از حیث جمعیتشناسی و مردمشناسی در جاده ابریشم است.