اینستاگرام در یک قدمی فیلترینگ
تعدادی از پرفالوئرترین صفحات مسئولان ایرانی در اینستاگرام به این شرح هستند: «صفحه فارسیزبان رهبر معظم انقلاب در اینستاگرام تا این لحظه دومیلیونو ۳۰۰ هزار دنبالکننده یا فالوئر دارد. حساب کاربری حسن روحانی، رئیسجمهور نیز در اینستاگرام بیشتر از دومیلیونو ۲۰۰ هزار فالوئر دارد. صفحه اینستاگرام سردار قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس نیز ۷۳۴ هزار دنبالکننده دارد. حساب کاربری جواد ظریف، وزیر خارجه نیز در اینستاگرام ۶۶۳ هزار دنبالکننده دارد و پس از او صفحات علی مطهری با ۵۲۲ هزار، ابراهیم رئیسی با ۴۰۲ هزار و سعید جلیلی ۳۴۴ هزار نفر دنبالکننده قرار دارند.
براساس آمارهای رسمی منتشرشده، مثلا آمار مرکز افکارسنجی ایسپا دو پیامرسان و شبکه اجتماعی تلگرام و اینستاگرام با فاصله زیاد از دیگران محبوبترین و پرکاربردترین اپلیکیشنهای گوشیهای هوشمند در میان کاربران ایرانی هستند. بااینهمه ابتدای امسال تلگرام به محاق فیلتر رفت و به نظر برای پایان سال باید خود را مهیای فیلتر دومین اپ محبوب کاربران در ایران بکنیم.
جدیدترین اظهارات معاون فضای مجازی دادستان کل کشور روز گذشته و در نشست رسانهای «بررسی عملکرد پیامرسانهای داخلی و نقش نهادهای ذیربط در تقویت یا تضعیف آنها» مطرح شد. جوادنیا در این نشست اعلام کرد: «در دادگاه جرائم رایانهای تهران حدود ۲۳ هزار پرونده وجود دارد که ۱۵ هزار پرونده مربوط به امسال است که اگر محتاطانه مطرح کنم، ۶۰ درصد از جرائم رایانهای مربوط به شبکههای اجتماعی خارجی بهویژه تلگرام و اینستاگرام است؛ اما براساس برخی آمار، این مقدار از ۸۰ درصد هم بیشتر است. وقتی در چنین زمینهای، فردی که کلاهبرداری کرده، خانوادهای را از هم پاشیده، اطلاعات حریم خصوصی فردی را منتشر کرده و به آبرو و اعتبار او لطمه زده یا فردی که با نشر اکاذیب شهری را به هم ریخته است، باعث اختلافات قومی و قبیلهای شده، چه کسی پاسخگوی این شرایط است؟!». همه این مباحث در شرایطی مطرح میشود که با وجود فیلتر سختگیرانه تلگرام و دفاع قاطعانه فیلترکنندگان از این تصمیم، آمارها نشان میدهد فیلترینگ تأثیری اندک بر میزان کاربری و استفاده کاربران ایرانی از این پیامرسان داشته است. جدیدترین بررسیهای دانشگاهی – دانشگاه تهران – که دو روز پیش منتشر شد، نشان میدهد اگرچه تولید محتوای کانالهای تلگرامی در آذرماه کاهش یافته؛ اما میانگین میزان بازدید کل مطالب تولیدشده در کانالهای تلگرامی در مقایسه با مهرماه با افزایش همراه بوده است.
این بررسی را آزمایشگاه شبکههای اجتماعی مجازی دانشگاه تهران انجام داده است و در این بررسی به این نتایج دست یافت که در هر روز به طور میانگین یکمیلیونو ۵۳۸ هزار پست تلگرامی منتشر شده که در مقایسه با ماههای قبل ۵۹ هزار پست کمتر بوده است. بااینحال شیب بازدید کانالها در آذر نسبتا ثابت بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد تلگرام هنوز مخاطبان خود را دارد و اینطور که تحقیقات نشان میدهد، میزان بازدید از تلگرام در روزهای تعطیل بیشتر میشود. برای مثال در تاریخ چهارم آذر، همزمان با میلاد رسول اکرم، بازدید از مطالب کانالهای تلگرامی به بیش از یکمیلیاردو ۴۸ میلیون بار رسیده است. در بخشی دیگر از این پژوهش آمده است که میانگین میزان بازدید کل مطالب تولیدشده در کانالهای تلگرامی در مقایسه با مهرماه ۳۲۰ میلیون بار به صورت روزانه افزایش داشته است. به بیان دیگر استفاده از تلگرام در این ماه با افزایش همراه بوده است.
بااینحال در آذر گذشته معاون امور فضای مجازی دادستانی کل کشور فیلترینگ تلگرام را موفقیتآمیز خواند و اعلام کرد: «اجرای فیلترینگ تلگرام و میزان موفقیت آن را میتوان از منظرهای مختلف بررسی کرد. از یک نظر فیلترینگ موفقیتآمیز بود؛ زیرا شبکههای پیامرسان داخلی به معایب خود پی برده و آنها را اصلاح کردند». او همچنین گفت: «در همان برههای که تلگرام فیلتر شد، حجم عظیمی از مردم وارد شبکههای اجتماعی داخلی شدند و این امر باعث شد که پیامرسانهای داخلی با اشکالات خود آشنا شوند؛ زیرا اساس اینگونه فعالیتها و فضای مجازی این است که تا زمانی که فضای مجازی زیر بار مخاطب نرود، بسیاری از نواقص آن مشخص نمیشود. باید زیر بار برود تا نواقص آن برطرف و به یک سطح از پایداری برسد». البته همین چند روز پیش بود که امیر ناظمی، معاون وزیر ارتباطات، در اظهارنظری گفته بود: «فیلترینگ در روزهای آینده سختتر خواهد شد و ما هم در این موضوع نقشی نداریم. من فقط اطلاعرسانی میکنم». او البته درباره گمانهزنی برای فیلترینگ اینستاگرام هم گفته بود: هنوز این موضوع به تصویب مراجع مربوطه نرسیده است؛ اما یک عده بهشدت دنبال این اتفاق هستند.
به نظر میرسد آن عده رفتهرفته در حال نزدیکشدن به هدفشان هستند.