هفته عشق ايراني بنیامین بهادری
«شک نکنید، دخانیات شما را میکشد». این شعار سازمان بهداشت جهانی است که
حکایت از اپیدمی دخانیات در جهان دارد. دخانیاتی که عامل ۱۴ نوع سرطان
مختلف است و نیکوتین آن بین ۴۰تا ۴۰۰ نوع ماده سرطانزا را به داخل
سلولهای بدن تحمیل میکند.
به گزارش ایران، آمارهای این سازمان
100میلیون مرگ ناشی از دخانیات را در قرن بیستم پیشبینی کرده و کارشناسان
حوزه کنترل دخانیات هشدار دادهاند در صورتی که اقدامی برای مهار اپیدمی
دخانیات صورت نگیرد، این میزان در قرن ۲۱ به بیش از یک میلیارد قربانی
میرسد. مطالعات این سازمان همچنین نشان میدهد، ایران هنوز جزو کشورهای
رده اول و پر مصرف دخانیات محسوب نمیشود ولی در صورت نداشتن برنامهریزی و
پیشگیری لازم در مهار اپیدمی دخانیات، تا ۴۰ سال آینده جزو سه کشور نخست
بیشترین میزان مصرفکننده دخانیات خواهد بود.
بر اساس گزارشهای
سازمان بهداشت جهانی، نرخ مالیات دخانیات بر مبنای قیمت خردهفروشی این
محصولات در سطح جهانی حداقل ۷۰درصد است اما ایران نرخی حدود ۱۱درصد مالیات
را بر سیگار اعمال میکند. در حال حاضر پیشنهاد افزایش نرخ مالیات بر خرده
فروشی سیگار در لایحه بودجه سال آینده مطرح شده و کمیسیون تلفیق مجلس بزودی
در این باره تصمیم میگیرد. وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معتقد است
اگر مجلس لایحه افزایش مالیات بر قیمت خردهفروشی سیگار را تصویب کند، با
کاهش آمار مصرفکنندگان، سالانه بین ۲۰ تا ۳۰هزار میلیارد تومان در
هزینههای بهداشتی و درمانی صرفهجویی شود.
دکتر محمد رضا مسجدی
دبیر کل جمعیت مبارزه با دخانیات در گفتوگو با روزنامه ایران میگوید:
ایران از بین ۲۰کشور منطقه مدیترانه شرقی رتبه نوزدهم را به لحاظ اخذ
مالیات دارد.
کشورهایی مانند اردن، تونس و مصر ۷۰درصد مالیات از دخانیات
میگیرند و این رقم در ایران تا هفت برابر کمتر از استانداردهای سازمان
بهداشت جهانی است. اگر مالیات بر مبنای یک پاکت سیگاری که در مغازه فروخته
میشود، دریافت شود، دولت میتواند در مدت یک سال، دو هزار میلیارد تومان
از طریق مالیات بر خرده فروشی سیگار درآمد کسب کند. این به معنای حذف آسیب
زنندگان به سلامت مردم و تأمین هزینههای سلامت است.
آنچه میخوانید گفتوگوی ما با این مقام مسئول است که واقعیات تلخی را پیرامون دخانیات آشکار میکند.
چرا مسئولان وزارت بهداشت این روزها به کنترل دخانیات از طریق افزایش مالیات بر سیگار متمرکز شدهاند؟
یکی
از دغدغههای ستاد کنترل دخانیات که با برنامههای وزارت بهداشت گره خورده
است تأثیر دخانیات بر سلامت مردم است. البته علاوه بر وزارت بهداشت باید
وزارت صنعت و معدن و تجارت، گمرک، اصناف، نیروی انتظامی، شورای شهر، وزارت
فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیما، وزارت آموزش و پرورش، وزارت آموزش علوم
عالی و ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز به استعمال دخانیات و سلامتی جامعه و
مردم توجه داشته باشند.
حفظ سلامتی به وسیله اجتناب از استعمال
دخانیات نیاز به هماهنگی نهادها و سازمانهای مختلف دارد. متأسفانه این
هماهنگی که ۸ سال نیز از تصویب قانون آن میگذرد آنطور که باید و شاید به
طور مطلوب اتفاق نیفتاده است. از آنجا که وزارت بهداشت بیشترین هزینه را
برای بیماریهای ناشی از دخانیات میپردازد، به پیشگیری از استعمال دخانیات
توجه دارد. همانطور که وزیر بهداشت اعلام کرده «ما طمع به پول و مالیات
سیگار نداریم بلکه به سلامتی مردم طمع داریم و وظیفه ما حفظ سلامتی مردم
است». همچنین افتخار دولت روحانی سلامت محور بودن آن است و مواد دخانی
بزرگترین تهدیدکننده برنامههای سلامت در این دولت است. از این رو قوانین و
آییننامههای مربوط به معاهده کنترل دخانیات بویژه ممنوعیت استفاده از
سیگار در اماکن عمومی، افزایش مالیات بر قیمت خرده فروشی دخانیات و ایجاد
مراکز ترک سیگار باید اجرایی شوند.
چه ارتباطی بین مصرف دخانیات و افزایش هزینههای بهداشتی و درمانی وجود دارد؟
برای
پاسخ به این سؤال دو بحث وجود دارد. یکی اینکه چه ارتباطی میان پزشک،
وزارت بهداشت، سازمان سلامت محور بهداشت جهانی و مالیات سیگار وجود دارد.
موضوع
دخانیات در صندوق بینالمللی پول به علت مشکلاتی که برای کشورهای پیشرفته و
در حال توسعه به لحاظ بودجه و هزینههای عمومی بهداشت و درمان به وجود
آورده، جایگاه اختصاصی پیدا کرده است.
بیماریهای قلبی و عروقی،
بیماریهای مزمن تنفسی، سرطانها و دیابت که ۴ علت اصلی مرگ و میر در دنیا
محسوب میشوند، با ۴ عامل مشترک وزن مناسب، تغذیه مناسب، ورزش و خودداری از
دخانیات قابل پیشگیری هستند. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده در بین این ۴
عامل مشترک، سادهترین، مقرون به صرفه ترین، مؤثرترین و نتیجه بخشترین
مداخله بحث دخانیات است. همه مردم باید مراقب وزن و تغذیهشان باشند و ورزش
کنند ولی همه مردم دخانیات مصرف نمیکنند. در ایران تنها ۱۴ درصد دخانیات
مصرف میکنند و ۸۶درصد از دخانیات استفاده نمیکنند ولی تاوان این ۱۴درصد
را میدهند. به همین خاطر سازمان بهداشت جهانی برای کنترل دخانیات FCTC را
که به معنای معاهده جهانی کنترل دخانیات است، تشکیل داد. این معاهده نیز
درست مانند معاهده جهانی انرژی هستهای یا همان NPTاست. همه کشورهای عضو
این معاهده مکلف هستند دستورالعملهای این معاهده را به منظور ارتقای سلامت
عمومی و کاهش هزینههای بهداشت و درمان اجرا کنند.
سازمان بهداشت جهانی عملکرد ایران را در زمینه اخذ مالیات از سیگار چگونه ارزیابی میکند؟
سازمان
بهداشت جهانی یک بنگاه مالی و اقتصادی نیست و سازمان سلامت محور است اما
شعار خود را کنترل دخانیات از طریق افزایش مالیات اعلام کرده است. از این
رو کشورهایی که عضو این معاهده هستند باید تا سال ۲۰۱۵ به نحوی برنامهریزی
کنند که حداقل ۷۰درصد قیمت خردهفروشی یک پاکت سیگار مالیات باشد. در
کشورهایی مانند اردن رقم مالیات بر دخانیات به ۸۴درصد، غزه ۸۸ درصد، ترکیه
76درصد و پاکستان به ۷۲درصد افزایش پیدا کرده است، جالب آنکه این رقم در
ایران حدود ۱۲ درصد است. تیم کارشناسی سازمان بهداشت جهانی در بررسی و
ارزیابی وضعیت مالیات سیگار، ایران را یکی از پیچیدهترین و مبهمترین
فرمهای اخذ مالیات سیگار در دنیا اعلام کردهاند. فاصله این رقم مالیات از
جیب دولت و مردم خالی میشود.
وارد کنندگان سیگار بر اساس مستندات،
قیمت تمام شده یک پاکت سیگار را مثلاً ۶۰۰تومان اعلام میکنند و مالیات را
بر اساس همین قیمت به دولت پرداخت میکنند در حالی که این پاکت سیگار در
مغازه ۴۵۰۰تومان فروخته میشود و فاصله این رقم به جیب واسطهها میرود.
بنابراین عملاً چیزی از مالیات سیگار برای دولت نمیماند. با افزایش مالیات
بر خرده فروشی سیگار دولت حقش را میگیرد ولی مشتری همان ۴۵۰۰تومان را
میپردازد. دولت اگر بخواهد مالیات سیگار تولید داخل را که پاکتی ۱۱۰۰تومان
فروخته میشود، دریافت کند در مدت یک سال، دو هزار میلیارد تومان از
مالیات بر خرده فروشی سیگار درآمد کسب میکند. در شرایطی که دولت با کمبود
بودجه مواجه است، قیمت نفت کاهش یافته و همه کشورهای دنیا برای تأمین هزینه
سلامت از مالیات سیگار استفاده میکنند، افزایش مالیات بر خرده فروشی مواد
دخانی، راهی برای حذف واسطهها، حذف آسیب زنندگان سلامت مردم و جامعه و
تأمین هزینههای سلامت به شمار میرود.
گفته میشود با افزایش مالیات سیگار، قاچاق آن افزایش مییابد؟
بر
اساس آمارها سالانه ۶۵میلیارد نخ سیگار در کشور مصرف میشود. از این میزان
حدود ۲۰تا ۲۵ میلیارد تولید داخل، ۲۰ میلیارد واردات رسمی و ۲۰تا ۲۵
میلیارد قاچاق میشود از طرف دیگر حاشیه سود سیگار از ۱۰۰تا ۴۰۰درصد است.
مطالعات
نشان داده ۱۰درصد افزایش قیمت سیگار، ۸درصد مصرف آن را کاهش میدهد. این
میزان کاهش در قشر فقیر و جوانان بیشتر دیده میشود به همین خاطر سازمان
بهداشت جهانی میگوید دخانیات را گران کنید تا مصرف کم شود. استدلال
مخالفان افزایش مالیات سیگار این است که اگر مالیات بر سیگار زیاد شود،
قاچاق آن افزایش مییابد در حالی که هیچگونه مبنای علمی بین این دو مسأله
وجود ندارد.
مالیات بر دخانیات چگونه تعیین میشود؟
گران
کردن سیگار و مواد دخانی از طریق افزایش مالیات و فراهمسازی امکانات برای
ترک سیگار در سطح کشور جزو معاهده کنترل دخانیات است. بر همین اساس شعار
سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۴ مبارزه با دخانیات از طریق افزایش مالیات
آن است. طبق قانون مجلس، مالیات دخانیات هر سال باید ۱۰ تا ۲۰درصد افزایش
پیدا کند و این میزان باید بر اساس نرخ تورم هم تعدیل شود ولی در عمل این
اتفاق نمیافتد. مجلس برای سیگار تولید داخل ۱۰درصد مالیات و برای تولید
مشترک و وارداتی ۲۰درصد مالیات تعیین کرده است. این بدان معنا است که سود
دخانیات به جیب تولیدکننده و واردکننده میرود بنابراین پیشنهاد شده
مالیات سیگار بر اساس قیمت خرده فروشی آن تعیین شود. در کشورهای مختلف
قوانین ملی برای مالیات بر ارزش افزوده وجود دارد ولی مالیات بر ارزش
افزوده دخانیات در کشور ما گم است.
فرمولی را پیشنهاد دادیم در این
فرمول یک قیمت پایه برای مالیات تعیین شد زیرا اگر بعضی سیگارها را گران
میکردیم و سیگارهای ارزان در بازار وجود داشت، جوانان به سمت سیگار ارزان
میل پیدا میکردند با تعیین نرخ پایه مالیات میتوان افزایش مالیات را از
20درصد شروع کرد تا به ۷۰درصد برسد.
به گفته وزیر بهداشت در ۵سال
آینده این رقم به ۵ هزار میلیارد در سال میرسد. بودجه وزارت بهداشت ۹هزار
میلیارد در سال است با افزایش مالیات بر قیمت خردهفروشی سیگار دیگر نیازی
به بودجه دولت نخواهیم داشت.
چطور میتوان باورهای غلط درباره مصرف قلیان را بویژه در میان نوجوانان و زنان از بین ببریم؟
یکی
از مهمترین راهکارهایی که میتواند باورهای غلط درباره مصرف قلیان را از
دل جامعه بیرون بکشد، اطلاعرسانی خطرات قلیان از طریق رسانهها است.
ایران
در زمینه ممنوعیت تبلیغات مستقیم مواد دخانی در دنیا پیشگام است اما
تبلیغات غیر مستقیم استعمال قلیان و سیگار در سریالها و فیلمهای سینمایی
نوجوانان و زنان را به مصرف دخانیات تشویق میکند. اگرچه پخش صحنههای
کشیدن قلیان و سیگار ممنوع است و صدا و سیما موظف است این صحنهها را
شطرنجی کند ولی میبینیم بازیگران سینما در فیلمها پشت سر هم سیگار
میکشند در مورد قلیان هم وضعیت بدتر از سیگار است.
سینما باید
عاری از دخانیات شود از آنجا که یک نظام تشویقی برای ترک دخانیات وجود
ندارد پیشبینی میشود در ۱۰سال آینده کشور ما بهصورت خیلی جدی با سرطان
درگیر خواهد شد. جلوگیری از تبلیغات سیگار و قلیان در معاهده کنترل جهانی
دخانیات جایگاه ویژهای دارد. در حال حاضر ترکیه بعد از ۳ سال تلاش در
زمینه شکستن قبح کشیدن سیگار و قلیان توانسته در منطقه به عنوان کشور
پیشگام به سازمان بهداشت جهانی معرفی شود.
نوجوانان و زنان باید این
آگاهی را داشته باشند که شرکتهای دخانی از هر ترفندی برای تبلیغاتشان
استفاده میکنند تا بتوانند خودشان را در ذهن مردم جای دهند. تبلیغات پاکت
سیگار روی عطر و کیف زنانه نمونهای از این ترفندها است. پاکتهای سیگار
باید حامل پیامهای تصویری، بهداشتی باشند و حداقل ۴۰درصد سطح پاکت را
بپوشاند و این عکسها بهصورت سریالی تغییر پیدا کنند. کشور ما در این
زمینه نیز بسیار ضعیف عمل میکند.
چرا طرح اعمال جریمه در صورت استعمال دخانیات در اماکن عمومی اجرا نمیشود؟
به
دلیل اینکه متولی خاصی ندارد. ستاد مبارزه با دخانیات باید راهکار بدهد.
ممنوعیت استعمال دخانیات در اماکن عمومی بند دوم معاهده FCTC است که یکی از
عمدهترین مشکلات کشور است. عرضه قلیان در رستورانها و اماکن سنتی نشان
میدهد به آیین نامهها و قوانین این بند از معاهده توجهی نمیشود و
هیچگونه نظارتی برای جلوگیری از استعمال دخانیات وجود ندارد.
چرا طرح کنترل دخانیات در مدارس با گذشت ۱۰ سال هنوز اجرا نمیشود؟
برای
اینکه بخواهیم نسل آینده را از استعمال سیگار مصون کنیم باید از روشهای
تربیتی مؤثر و ویژه در سنین کودکی و نوجوانی استفاده کنیم. طرح پیشگیری از
استعمال دخانیات در مدارس یا همان «پات» نیز بر همین روش متمرکز بود که
شامل آموزش دانشآموزان، مربیان و والدینشان بود. علاوه بر آن در این طرح
باید محیط مدرسه و منزل تا شعاع ۱۰۰متری عاری از دخانیات میشد هدف طرح
ایجاد فضای ضد دخانیات است. مشکل عمده در اجرای این طرح باور به این موضوع
است.
باید باور داشته باشیم که استعمال دخانیات دروازه ورود به
اعتیاد و بزهکاری است. دولت، مجلس و آموزش و پرورش باید دلسوزانه روی این
قضیه تمرکز کنند.
به عنوان دبیر
کل جمعیت ستاد مبارزه با مواد مخدر چه پیشنهادی برای کاهش آمار مصرف
کنندکان سیگار بویژه در میان زنان و دختران جوان دارید؟
کاهش
سن مصرف سیگار معضلی است که همه به آن باور دارند ولی هنوز برای حل این
معضل گام جدی برداشته نشده است تقاضای من این است که راهکارها از حرف به
عمل تبدیل شود. متولیان کنترل دخانیات باید جلوی تبلیغات غیر مستقیم سیگار
را بگیرند.
۶۰درصد افراد سیگاری بهخاطر مصرف سیگار فوت میکنند و
سالانه ۶هزار نفر نیز به علت اینکه در معرض سیگار قرار میگیرند، جانشان را
از دست میدهند.
همین مسأله باید برای مردم تکرار شود. در استرالیا
هر نیم ساعت یک بار یک پیام تلویزیونی در مورد مصرف سیگار پخش میشود به
همین خاطر است که استرالیا و نیوزلند کشورهای پیشگام در حوزه مبارزه با
دخانیات هستند. سازمانها و ارگانهایی که موضوع مبارزه با دخانیات را
مسألهای حاشیهای میدانند باید بدانند که سیگار و قلیان قابل
پیشگیریترین عامل مرگ است، مبارزه با دخانیات حاشیه نیست بلکه خود متن
است.
