نفعی که روسیه از شکست‌مذاکرات‌هسته‌ای می‌برد

مارک کاتز؛ استاد دولت و سیاست در دانشگاه جورج میسون در یاداشتی در لوبلاگ نوشت:

اگر به قبل از الحاق کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴ بازگردیم، خواهیم دید که روابط واشینگتن با مسکو هرگز بدتر از روابطه واشینگتن با تهران بعد از انقلاب ۱۹۷۹ نبوده است. در واقع در دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، روابط روس ها و آمریکایی ها به نظر می رسید که بهبود یافته بود، اما روابط واشینگتن با تهران همچنان ضعیف بود. اما از زمانی که حسن روحانی در آگوست ۲۰۱۳ به عنوان رئیس جمهور ایران آغاز به کار کرد و به ویژه از وقتی که بحران کریمه و شرق اوکراین در سال ۲۰۱۴ آغاز شد، موقعیت غیرمعمولی به وجود آمده است: احتمال بهبود روابط ایران با آمریکا و غرب افزایش یافته است، در حالی که روابط روسیه با آمریکا و غرب به شدت رو به وخامت گذاشته است.

تحلیلگران روسی و ایرانی درباره تاثیرات این روند جدید صحبت کرده اند. چندین کارشناس روسی درباره این که ممکن است روابط روسیه با ایران به خاطر بهبود روابط ایران با آمریکا و غرب به خطر بیفتد، هشدار داده اند. کارشناسان ایرانی هم به نوبه خودشان به این نکته اشاره کرده اند که ترس روس ها تعجب آور نیست، چون آنها تلاش هایی علیه ایران هم داشته اند.

از آغاز سال ۲۰۱۴، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه چندین دیدار با همتای ایرانی اش، محمدجواد ظریف داشته است. علاوه بر این چندین هیات عالی رتبه روسی به تهران سفر کرده اند. در اکتبر ۲۰۱۴، معاون روس اتم (که نیروگاه اتمی می سازد) و دبیر شورای امنیت روسیه از ایران بازدید کرده اند. در چند ماه پس از آن رئیس مجلس دوما و وزیر توسعه اقتصادی روسیه، سفری مشابه داشته اند. سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه در ژانویه ۲۰۱۵ به تهران سفر کرد و توافق همکاری نظامی با ایران را امضا کرد. علی اکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبر معظم ایران و وزیر خارجه اسبق در ژانویه ۲۰۱۵ به مسکو سفر کرد و با ولادیمیر پوتین دیدار داشت.

مسکو و تهران همچنین طرح های جاه طلبانه ای در زمینه بهبود تجارت اعلام کردند. مسکو پس از تحریم خرید کالاهای این کشور توسط اروپا به خاطر اقداماتش در اوکراین، واردات غذایی از ایران را افزایش داد. مسکو همچنین با ساخت دو راکتور هسته ای و امیدواری برای ساخت چند راکتور دیگر برای ایران، موافقت کرده است.

همچنین تلاش هایی برای احیای فروش سیستم دفاع ضد موشکی اس-۳۰۰ به ایران هم صورت گرفته است. سیستمی که در سال ۲۰۱۰، فروشش توسط دیمیتری مدودف، رئیس جمهور وقت متوقف شد. علاوه بر این اخیراً اعلام شده است که مسکو با تغییر جایگاه ایران از عضو ناظر به عضو اصلی پیمان شانگهای موافقت کرده است. (در جریان دیدار ولایتی) همچنین مسکو به دنبال توافق تجاری به مبلغ ۲۰ میلیارد دلار است تا در ازای خرید ۵۰۰ هزار بشکه نفت در روز از ایران، تجهیزات و کالاهای روسی به این کشور بفروشد.

در مذاکرات جاری با گروه ۱+۵ بر سر موضوع هسته ای ایران، مسکو به دنبال توافقی است که از دستیابی ایران به سلاح هسته ای ممانعت به عمل آورد. هرچند رویکرد روسیه در این موضوع بیشتر با مواضع ایران انطباق دارد. در اشتراک با بی اعتمادی دیرینه به آمریکا، بدیهی است که مسکو و تهران انگیزه های زیادی برای همکاری متقابل دارند، آنها در صورتی که مذاکرات هسته ای شکست بخورد و روابط ایران با آمریکا و غرب مجدداً خصمانه شود، می توانند با یکدیگر همکاری کنند.

مشکلی که روسیه دارد این است که نمی تواند روابط میان آمریکا و غرب را کنترل کند. اگر ایران از یک سو و آمریکا، بریتانیا و فرانسه از سویی دیگر به توافق هسته ای دست پیدا کنند، روسیه در موقعیتی قرار ندارد که بتواند آن را بلوکه کند. اگر مسکو در این زمینه تلاش کند، ایران و غرب می توانند به سادگی روسیه را نادیده بگیرند و توافق را پی بگیرند، در نتیجه عدم نفوذ مسکو عیان خواهد شد.

شاید بهترین امیدی که مسکو می تواند داشته باشد، این است که مذاکرات هسته ای شکست بخورد و روابط ایران و غرب بار دیگر خصمانه شود، در آن صورت ایران، روسیه را به عنوان شریکش در زمینه مخالفت با آمریکا و غرب خواهد دید. علاوه بر این اگر روابط روسیه و غرب بر سر اوکراین و یا هر جای دیگری در اروپا بدتر شود، روسیه هم می تواند اذهان را از ایران دور کند و هم این که برای متمرکز کردن منابع غرب می تواند توجه آنها را به ایران به عنوان دشمنی بسیار خطرناک تر از کرملین معطوف کند.