تغییر توازن‌ نظامی‌ با فروش‌ اس ۳۰۰ به‌ ایران/ آمریکا توان مقابله با این سامانه را دارد؟

اخیرا گزارش هایی در مورد تصمیم ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه برای فروش موشک های اس-۳۰۰ روسی به ایران منتشر شد. برای فروش این موشک ها سال ها پیش برنامه ریزی شده بود، اما در سال ۲۰۱۰ و در پی اجرای قطعنامه شماره ۱۹۲۹ شورای امنیت سازمان ملل متحد، این برنامه به تعویق افتاد. اگرچه در قطعنامه مربوطه فروش سامانه های موشکی همچون اس-۳۰۰ به طور خاص ممنوع نشده بود، اما بر مبنای این قطعنامه از همه کشورها خواسته شد در تامین تسلیحاتی ایران «احتیاط و خویشتنداری» پیشه کنند. از آن زمان، روسیه از فروش این تسلیحات به ایران خودداری کرد؛ اما اکنون نظر خود را تغییر داده است.

اس-۳۰۰ سامانه موشکی سیار زمین به هوا است که به رادارهایی قوی و موشک هایی سریع و دور برد مجهز است. این سامانه موشکی قابلیت هدف قرار دادن یک هواپیما در محدوده ای وسیع را دارد. در ناتو به این سامانه موشکی اس اِی-۱۰ نیز گفته می شود. ما از سال ها پیش این سامانه موشکی را مورد بررسی قرار دادیم و برای مقابله با آن آموزش دیدیم. در حالی که از سامانه موشکی اس-۳۰۰ ترسی نداریم، اما نمی توان قابلیت های این موشک را نیز نادیده گرفت: سیار بودن آن، دقیق بودن و عمل کردن به عنوان سامانه موشکی مهلک. تصمیم گیری روسیه برای فروش این سامانه موشکی به ایران به سه دلیل عمده، از اهمیت بالایی برخوردار است:

۱. این مسئله نمایانگر تغییری اساسی در قدرت نظامی در منطقه است. برای بیش از یک دهه آمریکا و متحدانش قادر بودند در حریم هوایی خاورمیانه آزادانه فعالیت کنند. دوستان آمریکا در منطقه می توانستند روی حمایت هوایی و مانورهای آزادانه حساب کنند؛ دشمنان نیز خود را در مقابل حملات هوایی احتمالی آسیب پذیر می دیدند. این مسئله گزینه های عملیاتی آنها را محدود می کرد و برخی را از پیشبرد اهدافشان با استفاده از نیروهای نظامی باز می داشت. در این میان، دفاع هوایی ایران تحت تاثیر تحریم ها قرار گرفته بود. اما ورود سامانه موشکی اس-۳۰۰ این روند را به کلی تغییر خواهد داد.

اس-۳۰۰ دیواری در آسمان نیست. اگر مجبور باشیم می توانیم به آن حمله کنیم و آن را شکست دهیم؛ اما چنین کاری به تلاش های گسترده تر نیاز دارد و پر مخاطره و پرهزینه محسوب می شود. اخیرا مباحث بسیاری در مورد وسعت حمله احتمالی به تاسیسات هسته ای ایران وجود داشت و برخی بر این عقیده بودند که عملیات نسبتا محدود خواهد بود و برخی دیگر نظری متفاوت داشتند. با وارد شدن اس-۳۰۰ به ایران دیگر بحثی وجود نخواهد داشت؛ چرا که برای غلبه بر این سامانه موشکی به اعزام گسترده نیروهای نظامی، دریایی و زمینی نیاز است و ما مجبور خواهیم بود برخی از قدرتمندترین و گران ترین هواپیماها و موشک های خود را به کار بگیریم. نیروها و تجهیزات ما به شدت در خطر خواهند بود و موفقیت در این ماموریت اقدامی دشوار و وقتگیر می شود.

۲. این مسئله نمایانگر تسریع اشاعه و گسترش سامانه های «ضد دسترسی/محدودسازی حوزه دسترسی» است. اندرو کرپینویچ، بری واتس و رابرت ورک در سال ۲۰۰۳ در تحقیقات خود که توسط مرکز تحلیل های راهبردی و بودجه منتشر شد، در مورد اشاعه و گسترش تهدیدهایی همچون اس-۳۰۰ هشدار دادند و برای اشاره به این سامانه ها از عبارت «ضد دسترسی/محدود سازی حوزه دسترسی» استفاده کردند (ضد دسترسی به آن دسته از اقدامات دشمن اطلاق می شود که از اقدامات نظامی در داخل محدوده عملیاتی جلوگیری می کند و عملیات محدودسازی حوزه دسترسی به آن دسته از فعالیت هایی گفته می شود که هدف از آنها جلوگیری از آزادی عملیاتی در داخل محدوده تحت کنترل دشمن است). این کارشناسان اعلام کردند دستیابی کشورهایی همچون ایران و کره شمالی به سامانه های موشکی همچون اس-۳۰۰ آمریکا را وادار خواهد ساخت رویکرد خود را در زمینه اقدامات نظامی در منطقه تغییر دهد. به همین دلیل است که مقاماتی همچون رابرت ورک، معاون وزیر دفاع آمریکا، توسعه و پیشبرد رویکردهایی را خواستار شده اند که توسعه سامانه های تسلیحاتی همچون اس-۳۰۰ را خنثی سازد. برخی اعلام کردند که هدف اصلی این روبکردها چین است، اما اشاعه دسترسی به اس-۳۰۰ نشان می دهد حوزه سامانه های «ضد دسترسی/محدود سازی حوزه دسترسی» وسیع تر می شود.

۳. این مسئله نشان دهنده بازگشت دوران رقابت ژئوپولتیک است. شاید یادآوری زمانی که به هر پیشرفتی در جهان از چشم انداز رقابتی سیاسی با قدرتی دیگر نگریسته می شد، چندان خوشایند نباشد. با این حال، کاملا مشخص است که روسیه هنوز جهان را از پشت همین عدسی می بیند. تحریم های اعمال شده از سوی غرب علیه روسیه در واکنش به مداخله این کشور در امور اوکراین، هزینه های سنگینی بر اقتصاد روسیه داشت و تنش ها را میان روسیه و غرب تشدید کرد. اکنون به نظر می رسد این تنش ها به مسئله ایران نیز رسیده است. روسیه از فروش اس-۳۰۰ به ایران به عنوان وسیله ای برای افزایش تشدید هزینه های ما در صورت تصمیم گیری برای مداخله در امور منطقه استفاده می کند.

در انتها باید به این موضوع اشاره کرد که آموزش های مورد نیاز برای ایجاد آمادگی در مقابله با تهدید اس-۳۰۰ دقیقا به همان بخشی از فعالیت های وزارت دفاع اختصاص دارد که در روند کاهش بودجه سال ۲۰۱۳ و تعیین سقف بودجه در سال های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ تحت تاثیر قرار گرفت. دبورا جیمز معاون فرمانده نیروی هوایی آمریکا اخیرا اعلام کرد نیمی از واحدهای جنگی نیروی هوایی در سطوح مورد نیاز برای شرکت در جنگ های شدید، آموزش های لازم را نمی بینند. با توجه به اشاعه تسلیحاتی همانند اس-۳۰۰ در نتیجه قراردادی مشابه معامله روسیه با ایران، اطلاع از آمارهای اینچنینی چندان دلگرم کننده نیست.