روسیه به دنبال چیست؟

تازه‌ترین سفر خارجی بشار اسد، رییس جمهور سوریه بعد از سه روز همچنان خبرساز است. سومین سفر بشار اسد به روسیه از زمان آغاز بحران در این کشور، با تحولی تازه همراه بود، قول ولادیمیر پوتین برای خروج همه نیروهای خارجی مستقر در این کشور از جمله ایران.

 

به گزارش صدای ایران خبرگزاری تاس روسیه و سانای سوریه خبر دادند که در بخشی از این دیدار، ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه به همتای سوری‌اش وعده داده‌است که «به محض آغاز روند سیاسی در سوریه، تمامی نیروهای خارجی از این کشور خارج خواهند شد.»

 

یک روز بعد از این اظهارات، فرستاده ویژه پوتین در امور سوریه بود که منظور دقیق پوتین را روشن کرد. به گزارش اسپوتنیک، الکساندر لاورنتیف، که یک روز بعد از دیدار دو رییس جمهور در شهر ساحلی سوچی، به سوالات خبرنگاران پاسخ می‌گفت، در برابر این پرسش که «منظور از نیروهای خارجی چیست؟» پاسخ داد: «صحبت از تمامی یگان‌های نظامی خارجی در سوریه است، این شامل آمریکا، ترکیه، حزب‌الله و قطعا ایرانی‌ها خواهد شد.» لاورنتیف در ادامه در مورد نیروهای روس حاضر در خاک سوریه هم توضیح داد که این عقب‌نشینی شامل نیروهای ارتش روسیه نخواهد شد، چراکه روسیه دو پایگاه نظامی دائمی در خاک سوریه دارد، اما زمانی که ثبات کامل بر سوریه حاصل شود، این نیروها به دو پایگاه مذکور بازخواهند گشت و خارج از پایگاه‌ها حضوری نخواهند داشت.

 

مشخص نیست این اظهار نظر جدید رییس جمهور روسیه به معنای اختلاف نظر میان تهران و مسکو در مورد آینده سوریه است، یا تنها اشاره‌ای به غیرنظامی‌سازی خاک سوریه بعد از آغاز روند سیاسی و تمام شدن بحران. اما زمان‌بندی این اظهار نظر، باعث می‌شود که بعد از ٧ سال کمک ایران به بشار اسد برای مبارزه با گروه‌های مسلح، روس‌ها به عنوان حامی دیگر بشار اسد که از ٣ سال پیش وارد خاک سوریه شده‌اند، قصد دارند برای جدایی او از تهران فشار بیشتری وارد کنند.

اثر بی‌بی

سفر ناگهانی بشار اسد به سوچی، کمتر از ١٠ روز بعد از سفر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به مسکو انجام شد. همزمان با همین سفر بود که درگیری سنگینی میان نیروهای ارتش سوریه و رژیم صهیونیستی در بلندی‌های جولان رخ داد. اسراییل، ایران را عامل این درگیری معرفی کرده‌بود و ادعا کرد که در واکنش به حملات نیروهای ایرانی، چندین پایگاه متعلق به ایران را در خاک سوریه هدف قرار داده‌است، اما ایران این ادعا را تکذیب و ارتش سوریه نیز اسراییل را به عنوان آغازکننده درگیری معرفی کرد. با وجود این تحولات، دولت روسیه که به تازگی میزبان نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی بود تلاش کرد تا موضعی بی‌طرفانه در مورد این رویداد بگیرد و همه طرفین را به خویشتنداری دعوت کرد. بنیامین نتانیاهو قبل از سفرش به روسیه در پاسخ به سوالی در مورد احتمال خواست روسیه برای جلوگیری از تجاوزهای اسراییل به خاک سوریه، به خبرنگاران گفته‌بود: «با توجه به آنچه در حال حاضر در سوریه رخ می‌دهد، لازم است که هماهنگی میان ارتش روسیه و نیروهای دفاعی اسراییل ادامه پیدا کند. در دیدارهای گذشته با توجه به بیانیه‌ها یا اظهاراتی که به طرف روسی نسبت داده‌شد، می‌شد برداشت کرد که آنها قصد ندارند آزادی عمل ما را محدود کنند یا به دیگر منافع‌مان آسیبی برسانند. در نتیجه در این سفر هیچ مبنایی ندارد که تصور کنیم شرایط دیگری پیش بیاید.»

به نظر می‌رسد که اثر سفر بنیامین نتانیاهو، همچنان در «بیانیه‌ها و اظهارات طرف روسی» وجود دارد، چرا که هرچند الکساندر لاورنتیف، فرستاده ویژه رییس جمهور روسیه در امور سوریه به صورت مستقیم به نام «حزب‌الله و ایران» به عنوان نیروهای خارجی که باید خاک سوریه را ترک کنند، اشاره کرده‌است، اما خبری از نام رژیم صهیونیستی در اظهارات او نیست. رژیم صهیونیستی سال‌هاست که بخش‌هایی از خاک سوریه در بلندی‌های جولان را در اشغال خود دارد و همچنین طی ماه‌های گذشته چندین بار در عملیات‌های تهاجمی به نقاط مختلف خاک سوریه حمله کرده ‌است. همزمان اسراییل ادعا می‌کند که به دلیل حضور نیروهای حزب‌الله و مستشاران نظامی ایرانی در خاک سوریه، نگران امنیت رژیم خود است. به نظر می‌رسد مقام‌های مسکو همچنان تحت تاثیر فضای دیدار نتانیاهو از مسکو قرار دارند. هرچند آدام گری، تحلیلگر وب‌سایت یوریژیا فیوچر در یادداشتی دلیل اشاره نشدن به نام اسراییل در گفته‌های لاورنتیف را اینگونه توصیف می‌کند: «سازمان ملل موضع روشنی در برابر اشغال جولان سوریه دارد که به لحاظ فنی حتی ایالات متحده آمریکا به عنوان اصلی‌ترین پشتیبان اسراییل آن را به عنوان سیاست خود انتخاب کرده‌است. در نتیجه به نظر می‌رسد که روس‌ها دلیلی نمی‌بینند که در مورد این موضوع روشن، اظهارنظر بیشتری کنند.»

همه باید بروند به جز اسد

آدام گری، سیاست کلی روسیه را در قبال سوریه در یک جمله خلاصه می‌کند: «همه باید بروند به جز اسد.» این شعار کاملا در برابر شعار دولت‌های غربی و عربی مخالف دولت اسد قرار می‌گیرد که معتقدند تنها راه حل بحران سوریه، رفتن اسد است. اما به نوشته این تحلیلگر، دولت روسیه تلاش می‌کند تل‌آویو را به باقی ماندن اسد در قدرت راضی کند. در این راستاروسیه به تل‌آویو وعده داده‌است که تمام تلاش خود را برای عقب‌نشینی ایران و حزب‌الله از خاک سوریه به کار بگیرد تا همزمان بین هدف مسکو، برای ماندن اسد در قدرت و هدف تل‌آویو برای «غیرایرانی‌سازی سوریه» تعادل ایجاد کند. به نوشته این تحلیلگر: «بیانیه لاورنتیف نشان می‌دهد که هیچ تردیدی در مورد هدف روسیه در این زمینه باقی نمانده‌است.» روسیه در عین حال در مورد خروج نیروهای آمریکایی از خاک سوریه نیز نه در خفا، بلکه بارها به صورت علنی اظهار نظر کرده‌است و در مورد آمریکا چیز پنهانی در گفته‌های لاورنتیف وجود ندارد. همزمان مسکو روی وعده آنکارا برای خروج ترکیه از خاک سوریه «پس از شکست نیروهای وابسته به پ‌ک‌ک» حساب کرده‌است.