خداحافظ ریال
پیشنهاد دولت چیست؟
لایحه پیشنهادی دولت تأکید دارد: واحد پول ایران به تومان تغییر یابد و هر تومان برابر ۱۰هزار ریال فعلی و هر ۱۰۰ریال فعلی معادل یک پارسه خواهد بود، به این ترتیب هر تومان به ۱۰۰پارسه تقسیم خواهد شد. برابری پولهای خارجی نسبت به تومان و نرخ خرید و فروش ارز در بانک مرکزی و در چارچوب نظام ارزی حاکم و با رعایت ذخایر ارزی و همچنین تعهدات کشور در مقابل صندوق بینالمللی پول، محاسبه و تعیین میشود. همچنین دوره گردش موازی و اعتبار همزمان «تومان» و «ریال» بهعنوان دورهگذار حداکثر ۲سال خواهد بود و نحوه جمعآوری و شرایط خروج اسکناسها و سکههای ریال از جریان، طبق قانون پولی و بانکی کشور حسب مورد، تعیین یا اجرا میشود و پس از پایان دوره گذار، تعهداتی که پیش از این براساس واحد پول ریال ایجاد شده، تنها با واحد پول تومان قابل ایفا خواهد بود. دولت امیدوار است این لایحه یک فوریتی قبل از پایان عمر مجلس فعلی در خردادماه سال آینده به قانون نهایی تبدیل شود، در غیر این صورت رسیدگی به لایحه دولت دستکم تا شهریور سال آینده در مجلس بعدی بعید بهنظر میرسد.
حذف صفرها هزینهزاست؟
یکی از انتقادها به هزینهزا بودن اجرای این تغییر بازمیگردد درحالیکه محاسبات بانک مرکزی نشان میدهد متوسط بهای تمامشده هر برگ اسکناس و ایرانچک ۱۹۰تومان، هزینه امحای آن ۳۵تومان، هزینه ضرب هر سکه ۱۰۰تومانی ۳۰۹تومان، سکه ۲۰۰تومانی ۵۱۶تومان و سکه ۵۰۰تومانی هم ۸۱۸تومان است. به این ترتیب عملا قیمت تمامشده ضرب هر سکه بیش از ارزش ریالی آن در شرایط فعلی است. به همین دلیل سرانه مصرف سکه در ایران ۲۶قطعه برآورد میشود درحالیکه این میزان در کشور پیشرفتهای چون انگلستان ۴۶۱، سوئد ۴۹، سوئیس ۶۵۸ و کشورهایی چون مکزیک ۳۱۲، برزیل ۱۲۲، هند ۷۹، روسیه ۳۹۷ و ترکیه ۸۱قطعه است. سبقت هزینه ضرب سکه از ارزش ریالی آن در سالهای اخیر باعث شده تا بهتدریج سکهها از ارزش بیفتند و به جای آن استفاده از اسکناس رایجتر شود و به همین دلیل سرانه اسکناس در ایران از برخی کشورهای منتخب جهان بالاتر و البته کماثرتر و پرهزینهتر برآورد میشود؛ چنانکه سرانه اسکناس در انگلستان ۵۹، کانادا ۶۷، سوئد ۲۰، سوئیس ۵۷، مکزیک ۴۳، برزیل ۳۲، هند ۷۹، روسیه ۴۲، ترکیه ۲۴و در ایران ۱۰۶برگ تخمین زده میشود.
ریال از ریخت افتاده
بانک مرکزی در مقام دفاع از حذف صفرها میگوید: ارزش و چهره ظاهری ریال ایران در برابر سایر ارزهای خارجی از بین رفته بهگونهای که ارزش هر یک ریال در برابر دلار آمریکا به ۸۳میلیونیوم رسیده است. درحالیکه ارزش برابری هر واحد پول ملی کشور عمان، ۲.۶دلار آمریکا، درهم امارات ۲۷۲هزارم دلار، لیر ترکیه ۱۷۹هزارم دلار، روپیه پاکستان ۶هزارم دلار و دینار عراق ۸دههزارم دلار آمریکا برآورد میشود. درصورت حذف ۴صفر از ریال ایران، ارزش هر تومان جدید برابر با ۸۳هزارم دلار خواهد شد.
صفرها در کوتاهمدت بازمیگردند؟
یکی از انتقادها به لایحه دولت در ارتباط با صفرزدایی از پول ملی بهاحتمال بازگشت این صفرها در اثر تورم بالا مربوط میشود. محاسبات نشان میدهد اگر دولت بتواند نرخ تورم را در بلندمدت روی محدوده ۵درصد حفظ کند، بازگشت صفرها دستکم ۱۸۹سال طول خواهد کشید و اگر میانگین نرخ تورم سالانه ۱۰درصد باشد، در ۹۷سال دوباره صفرها روی اسکناسها نمایان میشود. تجربه سالهای تورمی در اقتصاد ایران نشان داده که نرخ تورم بهطور میانگین در محدوده ۲۰درصد نوسان داشته که با این حساب بازگشت صفرها دستکم ۵۱سال طول خواهد کشید.
شرط صفرزدایی از پول ملی
در تحلیلی که اتاق تهران ارائه کرده، آمده است: براساس تجربه سایر کشورها، سیاست حذف صفر از پول ملی، لزوما به نتایج مطلوبی منتهی نخواهد شد و موفقیت یا شکست آن در گرو الزاماتی است که پیش و پس از اجرای طرح ضروری است، این سیاست معمولا در کشورهایی موفق بوده که پیش از اجرای طرح، تحت یک بسته سیاستی اقدام به اصلاحات اقتصادی کرده و پس از اجرای طرح نیز برنامههای ثباتساز را پیاده کردهاند و در شرایط فعلی اقتصاد ایران با وضعیت بیثباتی اقتصادی، نرخ تورم بالا، نبود ثبات در تصمیمگیری سیاستگذار و بدون توجه به الزامات طرح، زمینه برای اعمال سیاست حذف صفر از پول ملی مساعد نیست و این سیاست بهتنهایی نمیتواند راهکاری برای رفع برخی از مسائل موجود باشد. افزون بر اینکه برای اعمال این سیاست، پارهای از الزامات فنی این طرح ازجمله تغییرات سیستمهای پرداخت، سیستمهای حسابداری، سوابق آماری و جمعآوری پولهای قبلی از گردش، هزینههایی را برای دولت دربرخواهد داشت که در این شرایط با توجه به کسری بودجه دولت و بدون پیشبینی منابع لازم برای آن نیاز به بررسی بیشتری دارد.
