نام دیگر تقویم میلادی چیست؟

صدای ایران-گاه‌شماری میلادی یا تقویم میلادی یک گاهشماری با ریشهٔ مسیحی است که هم‌اکنون در بیشتر از ۹۵درصد کشورهای جهان استفاده می‌شود و یک تقویم بین‌المللی است. این گاه‌شماری برگرفته از گاه‌شماری ژولینی با مبدأ میلاد عیسی است و نخست از سوی آلویسیوس لیلیوس که پزشکی از اهالی کالابریا بود، پیشنهاد شد. تعدیل کبیسه‌گیری این گاه‌شماری در ۲۴ فوریهٔ ۱۵۸۲ از سوی پاپ گریگوری سیزدهم پذیرفته شد و از آن پس به گاه‌شماری گریگوری (گِرِگوری) مشهور شد ولی در ایران و کشورهای عربی به آن تقویم میلادی می‌گویند.

گاه‌شماری گریگوری ابتدا در میان کشورهای کاتولیک اروپا و سپس در میان پروتستان‌ها و ارتدکس‌ها پذیرفته‌شد. در میان کشورهای اروپایی، یونان آخرین کشوری بود که در سال ۱۹۲۳ اقدام به پذیرش این گاه‌شماری کرد. ژاپن، کشور کره و چین به‌ترتیب در سال‌های ۱۸۹۵، ۱۸۷۲ و ۱۹۱۲ گاه‌شماری میلادی را پذیرفتند. امروزه در اکثر کشورهای جهان، همچنین اغلب کشورهای اسلامی، گاه‌شماری میلادی به‌عنوان تقویم رسمی شناخته می‌شود. مصر در سال ۱۸۷۵ و ترکیه در تاریخ ۲۶ دسامبر ۱۹۲۵ تصویب و از اول ژانویه سال ۱۹۲۶[۱] اقدام به پذیرش تقویم میلادی کردند. عربستان سعودی آخرین کشور اسلامی است که در سال ۲۰۱۶ تقویم میلادی را بعنوان تقویم رسمی کشور انتخاب و جایگزین تقویم ام‌القری (مبتنی بر تقویم هجری قمری) کرد.[۲]

طبق آمار جهانی در اوت ۲۰۲۰، کشورهای ایران با ۸۳ میلیون جمعیت، افغانستان با ۳۸ میلیون جمعیت، اتیوپی با ۱۱۲ میلیون جمعیت، و نپال با ۲۹ میلیون جمعیت، تنها کشورهای جهان هستند که هنوز تقویم میلادی در آن‌ها تقویم رسمی به‌شمار نمی‌رود، ایران و افغانستان از تقویم هجری خورشیدی، و دو کشور دیگر هر یک از تقویم‌های متفاوتی استفاده می‌کنند که هیچ یک جهانی نیستند و در خارج از این کشورها کاربردی ندارند.

تقويم ميلادي

تقويم ميلادي در حال حاضر در بسياري از كشورهاي جهان به عنوان تقويم رسمي استفاده مي شود. بسياري از وقايع تاريخي ايران بخصوص قبل از اسلام با اين تقويم بيان شده است. ضمناً اين گاهشماري در زمان حاضر به حدي در بين مردم شيوع يافته كه در تقويم هاي ساليانه ايراني محل خاصي را به خود اختصاص داده است. از اين رو آشنايي با تاريخچة پيدايش، تحوّل و تكامل آن لازم به نظر مي رسد.

پيدايش تقويم ميلادي

كنستانتينوس يا قسطنطين (۲۷۴ تا ۳۳۷ ميلادي) اولين امپراتور مسيحي بود كه بر روم حكومت كرد. وي در سال ۳۱۳ بعد از ميلاد آيين مسيحيت را در رديف اديان رسمي آن زمان قرار داد. قسطنطين به موجب فرماني دستگاه شمارش روزهاي ماه را لغو و به جاي آن روز هفته را معمول داشت و روز يكشنبه را به عنوان اوّلين روز هفته و روز عبادت مسيحيان تخصيص داد. در سال ۳۲۵ م، شوراي عمومي كلسياي شهر نيقه (در شمال غربي تركيه امروزي) با حضور قسطنطين و تعداد ۳۱۸ نفر از علماي مسيحي تشكيل شد. در اين شورا، شرايع مسيحيت به تصويب رسيد. يكي از مصوبات اين شورا، اين بود كه سال شمسي براي امور و مقاصد عمومي و سال قمري براي تعيين بعضي از اعياد و برگزاري امور ديني مثل روز عيد پاك و غيره به رسميت شناخته شد. در سال ۳۲۵ م، بر طبق ارصاد نجومي، تاريخ اعتدال بهاري در ۲۱ مارس مقرر شد.

پيدايش تقويم ميلادي، نتيجة نزاعي بود كه مدتهاي متمادي در مورد صحيح محاسبه نمودن روزهاي تولد حضرت مسيح(ع) و عيد پاك، بين كليساها وجود داشت. در سال ۵۲۵ بعد از ميلاد، راهبي رومي به نام «ديوني سيوس اكزيگيوس» بنا به درخواست پاپ ژان اول جدولهاي جديدي براي تعيين روز عيد پاك تهيه كرده بود. او پيشنهاد كرد كه تاريخ تولد حضرت مسيح (ع) به عنوان مبداء تقويم مسيحيان اختيار شود. ديوني سيوس به دلايل نامعلومي، روز تولد حضرت مسيح (ع) را ۲۵ دسامبر حساب كرد. در حالي كه پژوهشگران به استناد شواهد و اسناد مختلف تولد مسيح را حدود ۴ تا ۱۲ سال قبل از تاريخ محاسبه شده توسط ديوني سيوس ميدانند. درتقويم پيشنهاد شده توسط وي طول سال شمسي ۲۵/۳۶۵ شبانه روز و سالهاي قابل قسمت بر عدد ۴، كبيسه محسوب مي شد. اما استفاده از تقويم ميلادي به علت عدم موافقت كليساهاي مسيحي، جنبه عموميت پيدا نكرد.

تقويم ميلادي از قرن هفتم ميلادي در ايتاليا و انگلستان و به دنبال آن در قسمتهاي از اسپانيا مورد استفاده قرار گرفت. از قرن يازدهم ميلادي، تقويم ميلادي در قسمت عمده‌اي از اروپا جنبة عموميت پيدا كرد. در قرون اخير در بسياري از كتب تاريخي، نجومي و غيره تقويم ميلادي يادشده به نام «تقويم ژولين» يا «تقويم ژوليوسي» يا «تقويم ژولي» معرفي شده است.

اصلاح تقويم ميلادي

همانطور كه گفته شد، طول سال شمسي در تقويم ميلادي ۲۵/۳۶۵ شبانه روز بود. در صورتي كه سال شمسي حقيقي (مدت زمان بين دو عبور متوالي مركز خورشيد از نقطة اعتدال بهاري) تقريباً ۲۴۲۲/۳۶۵ شبانه روز است. بنابراين طول سال در تقويم ميلادي يادشده به مقدار ۰۰۷۸/۰ شبانه روز از طول متوسط سال شمسي حقيقي بيشتر منظور مي شد. اين خطاي سالانه به تدريج باعث مي شد كه آغاز فصول شمسي به طور تقريبي در هر ۱۲۸ سال، يك شبانه ‌روز زودتر از تاريخ واقعي خود شروع شوند. در نتيجه اعياد محاسبه شده بر اساس تقويمهاي آن روزگار ديرتر از تاريخ واقعي خود اتفاق مي افتادند. در نخستين تقويمهاي كليسايي، كه در سال ۳۲۵ بعد از ميلاد تنظيم شد، تاريخ اعتدال بهاري بر طبق ارصاد نجومي در ۲۱ مارس بود. اما در سال ۱۳۲۵ ميلادي، يعني پس از گذشت ۱۰۰۰ سال، خطاهاي جمع شده باعث شد كه تاريخ اعتدال بهاري، ۸ شبانه روز زودتر يعني در تاريخ ۱۳ مارس واقع شود. تقريباً از اوايل ربع دوم قرن چهاردهم تلاشهاي فراواني براي اصلاح تقويم ميلادي انجام شد.

در سال ۱۵۷۶ ميلادي، پاپ گرگوري سيزدهم كميسيون خاصي را به سرپرستي كريستوفر كلاويوس، منجم و استاد رياضيات دانشگاه يسوعان شهر رم، مامور بررسي و اصلاح تقويم ميلادي نمود. در همين زمان، الي سييوس ليليوس ، استاد دانشگاه پروژيا، پيشنهادي را كه از چند سال قبل براي اصلاح تقويم ميلادي، آماده كرده بود را براي پاپ فرستاد. اين پيشنهاد مورد توجه كميسيون اصلاح تقويم قرار گرفت. سرانجام اصول كلي تقويم اصلاح شده در تاريخ ۲۴ فورية ۱۵۸۲ ميلادي به موجب فرماني از طرف پاپ گرگوري سيزدهم منتشر شد. اين فرمان بر مبناي دو اصل زير تقويم ميلادي را اصلاح كرد:

الف- تاريخ اعتدال بهاريِ سال ۱۵۸۲ را ايگناتيوس دانته عضو كميسيون اصلاح تقويم، با استفاده از يك شاخص بزرگ در محل كليساي بولوني مطابق با ۱۱ مارس تعيين كرد، در صورتي كه در سال ۳۲۵ بعد از ميلاد، تاريخ اعتدال بهاري در ۲۱ مارس مقرر شده بود. رصد نجومي دانته نشان داد كه در سال ۱۵۸۲ ميلادي، آغاز فصل بهار بعد از گذشت ۱۲۵۷ سال ميلادي، ۱۰ شبانه روز زودتر از تاريخ واقعي خود شروع شده بود. براي اصلاح تقويم ميلادي، ۱۰ شبانه روز از سال ۱۵۸۲ ميلادي حذف شد. به اين صورت كه روز ۵ اكتبر را روز ۱۵ اكتبر ۱۵۸۲ ميلادي محسوب كردند و در سال ۱۵۸۲ ميلادي را «سال تصحيح» ناميدند.

ب- براي تثبيت اعتدال بهاري در تاريخ واقعي خود و جلوگيري از تكرار خطاهاي جمع شدة ناشي از اختلاف بين طول سال شمسي در تقويم ميلادي و طول متوسط سال شمسي حقيقي (كه در هر ۴۰۰ سال ميلادي، به طور تقريبي ۳ شبانه روز مي شد.) مقرر شد كه سالهايي كه دو رقم سمت راست آنها، دو صفر(۰۰) است، در صورت بخش پذير بودن بر عدد ۴۰۰ و بقية سالها در صورت بخش پذير بودن بر عدد ۴، كبيسه منظور شوند. به عنوان مثال از بين سالهاي ۱۷۰۰، ۱۸۰۰، ۱۹۰۰ و ۲۰۰۰، فقط سال ۲۰۰۰ كبيسه بود و از بين سالهاي ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱ ميلادي، فقط سال ۲۰۰۸ ميلادي كبيسه خواهد بود. با اين حساب در تقويم ميلادي اصلاح شده در هر ۴۰۰ سال ۹۷ كبيسه يعني تعداد ۳ كبيسه كمتر از تقويم ميلادي اصلاح نشده اتفاق مي افتد و از اين طريق ۳ شبانه روز خطاهاي جمع شده، اصلاح مي شود.

جدول ۱: نام و تعداد شبانه روز در ماههاي تقويم ميلادي
با اجراي قانون كبيسه پاپ گرگوري طول متوسط سال معادل ۲۴۲۵/۳۶۵ شبانه روز مي شود كه در هر ۳۳۰۰ سال، يك روز خطا خواهد داشت. علاوه بر اين طبق فرمان پاپ سال نو بايد از اول ژانويه آغاز شود. تقويم ميلادي اصلاح شده در اكثر كشورهاي پيرو مذهب كاتوليك به سرعت پذيرفته شد اما در ساير كشورهاي پيرو مذاهب ديگر مسيحيت، به كندي پذيرفته شد.

تقويم اصلاح شده كه « تقويم گرگوري» ناميده مي شود، همان تقويم ميلادي كنوني است كه در حال حاضر در بسياري از كشورهاي جهان به عنوان تقويم رسمي متداول است. رديف، نام و تعداد شبانه روز ماههاي تقويم ميلادي در جدول۱ آمده است. تعداد شبانه روز ماه فوريه در سالهاي كبيسه ۲۹ شبانه روز است.