بانکرینگ؛ صنعت پر سود دریایی

پیمان گودرزی در گزارشی در «ابتکار» به بررسی جایگاه صنعت بانکرینگ کشور و تجارت پر سود آن پرداخته است که در ادامه می توانید این گزارش را بخوانید: عملیات بانکرینگ یا سوخت رسانی به کشتی‌ها بعنوان یکی از اجزای مهم حمل و نقل دریایی و یکی از صنایع پر سود در اقصی نقاط جهان جایگاه شناخته شده و قابل توجهی دارد. در منطقه خلیج فارس بعنوان یکی از مناطق استراتژیک و مورد توجه در دنیا، رقابت شدیدی در اجرای عملیات سوخت‌رسانی به کشتی‌ها برقرار است. آمارها حاکی از آن است سالانه ۱۲هزار کشتی در خلیج فارس تردد می‌کند و این منطقه ظرفیت سوخت رسانی به کشتی‌های بسیاری را داراست. در حال حاضر حجم بانکرینگ مواد سوختی (نفت کوره و نفت گاز) به شرکتهای فعال در این زمینه به منظور تامین سوخت مورد نیاز کشتی‌های عبوری در دریای عمان و خلیج فارس در سال ۹۲-۹۳ چیزی حدود دو میلیون و ۸۲۰ تن است که از این مقدار ۲.۷ میلیون تن نفت کوره و ۱۲۰ هزار تن آن نیز نفت گاز بوده است.با توجه به موقعیت حساس و استراتژیک ایران و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای حمل و نقل بین‌المللی، شاهراه انرژی دنیا و دسترسی به آب‌های آزاد و از طرف دیگر بهره‌مندی از منابع سرشار انرژی این امکان وجود دارد تا با برنامه‌ریزی‌های سنجیده و هدفمند و تعامل میان دستگاه‌های مسئول در این بخش بتوانیم سهم قابل توجهی از این صنعت پر سود را از آن خود سازیم.کشور ایران از لحاظ موقعیت جغرافیایی در مجاورت خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته است. سهولت دسترسی به آبهای آزاد و عبور تعداد بسیار زیادی از کشتی‌های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز موقعیتی بسیار استثنایی برای ایران رقم زده است. ایجاد ساختارهای مناسب زیر بنایی و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت می‌تواند این توان بالقوه را بالفعل کند. از جمله ظرفیت‌ها و توانمندیهای بالقوه ایران در صنعت بانکرینگ عبارتند از: ۱- برخورداری ازحجم قابل توجه نفت کوره تولیدی توسط پالایشگاه‌ها ۲- مالکیت تمامی بنادر ساحلی شمال خلیج فارس شامل آبادان، خرمشهر، ماهشهر، عسلویه، بوشهر، بندرعباس و دریای عمان، چابهار و جزایر خارک، قشم، لاوان، کیش که در مسیر ترددکشتی‌ها می‌باشند ۳-کلیه کشتی‌های عبوری و نفتکش‌ها به مقصد کشورهای عراق، کویت،عربستان، امارات، قطر، بحرین و عمان که وارد خلیج فارس می‌شوند به اجبار باید از سواحل جنوبی قشم عبور نمایند. ۴- جزایر ایرانی عمدتاً در مقایسه با سایر کشورهای خلیج فارس از مزایای متعددی نظیر آبخور مناسب برای ارائه سوخت برخوردارند. ۵- جزیره قشم ۵ مایل از خط دریایی فاصله دارد در حالی که فاصله فجیره از این خط ۲۵ مایل است.

در این زمینه دکتر حق شناس معاون سابق امور دریایی سازمان بنادر و دریانوردی در گفتگو با خبرنگار ابتکار گفت: درحال حاضر ۲۰ درصد از سوخت کشتی‌های عبوری از بنادر ایران را تامین می‌کنیم اما با برنامه‌ریزی‌هایی که صورت گرفته در آینده نزدیک این حجم را به ۵۰ درصد می‌رسانیم. این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد گفت: با وجود آنکه فجیره سهم قابل توجهی از این صنعت را در منطقه بر عهده دارد در نظر داریم با سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی که در این حوزه صورت گرفته و در آینده هم ادامه پیدا خواهد کرد سهم خود از این صنعت را افزایش دهیم. وی افزود: مناطق آزاد قشم و کیش به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیت قابل توجه در این زمینه، بسیار حائز اهمیت هستند.این کارشناس مسائل کشتیرانی و دریانوردی در ادامه به بانکرینگ در دریای خزر اشاره کرد و تصریح کرد: در حوزه دریای خزر بدلیل اینکه سوخت و فراورده‌های نفتی قیمت پایین‌تری دارد معمولا کشتی‌ها سوخت خود را از مبدا تامین می‌کنند و مشکل سوخت ندارند اما برای این قسمت از بنادر کشور هم در آینده برنامه‌ریزی‌های خوبی داریم.وی با بیان این مطلب که منطقه آزاد قشم و بندر شهید رجایی در دو طرف تنگه هرمز واقع شده‌اند بنابراین باید وزارت نفت، سازمان مناطق آزاد و سازمان بنادر و دریانوردی با همکاری وتعامل مناسب بستری را برای جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی در این حوزه فراهم کنند.مدیرعامل شرکت ملی نفتکش ایران با اشاره به ورود به بازار بانکرینگ نفت گفت: با ورود نفتکش به دنبال رقابت بیشتر با امارات در تجارت بانکرینگ در خلیج فارس هستیم. از طرفی بدنبال بارگیری نخستین محموله سوخت به منظور سوخت‌رسانی به کشتی‌های عبوری در خلیج فارس هستیم. بر این اساس شرکت ملی نفتکش ایران به طور رسمی وارد بازار بانکرینگ خلیج فارس شد. اولین محموله عرضه شده در قالب مرکز بانکرینگ به کشتی‌ها حدود ۴۲ هزار تن بوده است، در حالیکه شرکت نفتکش ایران تا قبل از این سالانه بیش از ۶۰۰ هزار تن سوخت مورد نیاز ناوگان خود را از روش‌های مختلف و با هزینه بالایی تامین می‌کرد اما با اخذ مجوز بانکرینگ از وزارت نفت و دریافت مستقیم سهمیه بانکرینگ، از این پس با شرایط بهتری در جهت سوخت‌رسانی‌ به کشتی‌های تحت مالکیت و اجاره خود درخلیح فارس و دریای عمان، اقدام خواهد کرد.این مقام مسئول با بیان اینکه شرکت نفتکش با در اختیار داشتن بزرگترین ناوگان کشتی‌های نفتکش جهان و به پشتوانه ۶ دهه فعالیت و تجربه در حوزه حمل و نقل دریایی مواد نفتی و دارا بودن ظرفیت‌های متنوع اعم از سوخت‌رسانی و تامین خدمات جانبی کشتی‌ها، می‌تواند علاوه بر تامین نیازمندی‌های ناوگان خود، نسبت به فراهم کردن سوخت موردنیاز دیگر کشتی‌های تجاری و نفتکش که در آبهای ساحلی کشورهای خلیج فارس تردد می‌کنند اقدام کند، تصریح کرد: با ورود به بازار بزرگ بانکرینگ امارات در این حوزه هم نقش‌آفرینی کند.عضو هیات مدیره شرکت ملی نفتکش ایران افزود: این شرکت می‌تواند از طریق شرکت‌های زیر مجموعه خود که در حال حاضر فعال هستند، علاوه بر تامین سوخت کشتی‌ها، نیازهای تعمیراتی، تامین قطعات، آذوقه و خدمات مربوط به نقل و انتقال خدمه کشتی‌‌ها را نیز انجام دهد.

صفایی با تاکید بر اینکه در آینده با رفع تحریم‌های ظالمانه و از سرگیری تردد کشتی‌های خارجی به بنادر ایران، شرکت ملی نفتکش ایران این توانایی را دارد که نسبت به تامین سوخت و ارائه خدمات جانبی به این کشتی‌ها نیز اقدام کند، خاطرنشان کرد: به این ترتیب سهم ایران از بازار بانکرینگ در خلیج فارس هم به میزان قابل قبولی افزایش می‌یابد.مدیرعامل منطقه آزادقشم با بیان این مطلب که صنعت بانکرینگ در کنار اینکه صنعتی درآمد‌زاست بسیار حساس است. و صرفا به معنای سوخت رسانی و پمپ سوخت نیست بلکه مجموعه‌ای از خدمات از جمله سوخت‌رسانی، تغذیه، تبادل نیروهای خدماتی، آب، تعمیرات کشتی، لوازم یدکی و … را شامل می‌شود. بنابراین کشورهایی در این زمینه موفق هستند که بتوانند این خدمات را بصورت مجموعه خدمات ارائه دهند. حمیدرضا مومنی با اشاره به اینکه مهمترین مناطقی که در این حوزه در دنیا فعال هستندعبارتند از۱- روتردام با ۱۸۶ میلیون بشکه نفت ذخیره ۲- سنگاپور با حدود ۹۰ میلیون بشکه و ۳- فجیره با ۴۸ میلیون بشکه افزود: بنابراین رقیب جدی ما در این صنعت، کشور امارات درفجیره است. نکته جالب این است که فجیره حدود ۶۵ درصد سوختش را از کشور ما چه از مبادی رسمی و چه غیر رسمی تامین می‌کند. وی اظهار داشت: با توجه به اینکه یک بازار حدودا ۳۴-۳۵ میلیاردی در اطراف خودمان می‌بینیم. بنابراین باید برای این بازار تلاش دوچندانی انجام دهیم. ما در این حوزه مزیت‌های ویژه ای داریم مثلا: مزیت جغرافیایی و آبخور دریای ما که باعث می‌شود کشتی‌ها به راحتی پهلو بگیرند، دوم بعد مسافت است که اینها باید بیایند از کنار ما رد شوند که نزدیک ۲۰۰ مایل را طی می‌کنند که اگر بتوانیم در این حوزه فعال شویم این مسافت را می‌توانند صرفه‌جویی کنند. وی تشریح کرد: با راه اندازی این بخش می‌توانیم در کنار اشتغال خوبی که ایجاد می‌کنیم، از سهم و درآمد قابل توجهی که آنها در این بخش دارند برخوردار شویم. از طرفی در کنار آن صنایع دیگر هم فعال می‌شوند مثل تعمیرات کشتی و … به هر ترتیب ما رقبای قابل توجهی در اطراف خودمان داریم ولی به این معنا نیست که نتوانیم به این عرصه وارد شویم. الان در منطقه آزاد قشم چند متقاضی در این حوزه وجود دارد و اخیرا در بازدیدی یکی از این شرکت‌ها ۵۰ هزار تن ظرفیت ذخیره‌سازی داشت که سوخت‌گیری‌های اولیه در حال انجام است و فعلا بدلیل اسکله‌هایی که در حال ساخت است به بهره برداری نرسیده است. کار پیچیده‌ای است ولی به این معنا نیست که نشود از سهم بازار گرفت. 

با تعامل وزارت نفت، سازمان بنادر و بخش خصوصی فعالیت‎های بانکرینگ در بنادر و جزایر کشور توسعه می‌یابد

مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی ابراز امیدواری کرد با تعامل وزارت نفت، سازمان بنادر و بخش خصوصی فعالیت‎های بانکرینگ در بنادر و جزایر کشور توسعه یابد. محمد سعیدنژاد توضیح داد: با توجه به اینکه ۵۶ درصد سواحل خلیج فارس و عمان و تنگه هرمز در اختیار ایران است؛ این ظرفیت باید برای سوخت رسانی کشتی‌ها که دارای سوددهی اقتصادی بالایی است، مورد استفاده قرار گیرد. وی با بیان اینکه «سازمان بنادر و دریانوردی در سال‎های گذشته در بنادر مختلف کشور بویژه بندر شهیدرجایی برای فراهم‎سازی زیرساخت‎های سوخت‎رسانی کشتی‎ها سرمایه‎گذاری کرده است»، اعلام کرد: در سال گذشته یکی از بزرگترین قراردادهای سرمایه‎گذاری در بنادر کشور به ارزش ۵۰۰ میلیارد تومان برای بانکرینگ در خلیج فارس منعقد شد که تاکنون پیشرفت قابل توجهی نیز داشته است.مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی با اشاره به ورود صندوق توسعه ملی و بانک‎های مختلف برای سرمایه‎گذاری در بخش بانکرینگ افزود: آمادگی داریم تا در بندر شهید رجایی، قشم و در مرحله بعد چابهار فعالیت‎های سوخت رسانی کشتی‌ها را توسعه دهیم.بنظر میرسد در منطقه خلیج فارس و دریای عمان و سایر حوزه‌ها مستعد یکی از فعالیتهای جدی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران توجه به این حوزه باشد. با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران و قرار گرفتن در مجاورت آبهای خلیج فارس و دریای عمان و برخورداری از حجم قابل توجه نفت کوره تولیدی پالایشگاه‌ها، با رونق صنعت بانکرینگ می‌توان این توان بالقوه را به بالفعل تبدیل نمود. در نتیجه برای انجام این عملیات هر گونه هماهنگی با مبادی تامین و همچنین اسکله‌ها، برای تحویل فرآورده مانند نفت گاز یا نفت کوره به اندازه مورد نیاز و در وقت مقرر ضروری است. هرچند اقداماتی از سال‌های گذشته در این حوزه شکل گرفته اما به نظر میرسد تمرکز بر این بخش و حمایت از بخش خصوصی بتواند مشکلات پیش رو در این عرصه را مرتفع سازد.