تصمیم پوتین‌ برخلاف‌خواست‌نتانیاهو/ اسرائیل مانع ارسال اس- ۳۰۰ روسی به ایران

تصمیم روسیه مبنی بر پایان دادن به تحریم ایران در زمینه فروش اس- ۳۰۰، به نظر می‌رسد باعث تغییر مهمی در روابط روسیه و اسرائیل خواهد شد.

گزارش های زیادی درباره اینکه بنیامین نتانیاهو اخیراً در تماسی تلفنی با ولادیمیر پوتین بر سر پایان تحریم فروش سامانه موشک های دفاع هوایی اس-۳۰۰ به ایران، صحبت کرده است، وجود دارد. پوتین هم در جواب به نتانیاهو گفته است این موشک ها «کاملاً دفاعی» هستند و «هیچ تهدیدی برای اسرائیل نیستند.»

نتانیاهو با وجود اینکه متقاعد شده ایران به دنبال دستیابی به سلاح هسته ای نیست، اما رسماً آن را انکار می کند و مدت هاست که مخالف فروش اس- ۳۰۰ روسی به ایران است. درحالی که مسکو این تسلیحات را «کاملاً دفاعی» معرفی می کند، تحلیلگران بدبین در اسرائیل از این هراس دارند که این سیستم موشکی دفاعی به ایرانی ها این اجازه را بدهد که با خیال راحت و این که اسرائیلی ها یا آمریکایی ها دیگر نمی توانند به  آنها حمله کنند، به دنبال ساخت سلاح هسته ای بروند.

حتی اگر ایران قصد حمله هسته ای را هم نداشته باشد، در اختیار داشتن قابلیت ساخت سلاح های هسته ای- براساس ترس اسرائیلی ها- موجب تهاجمی تر شدن رویکرد ایران در خاورمیانه خواهد شد. تعدادی از کشورهای عرب (به خصوص در منطقه خلیج فارس) نگرانی مشابهی در زمینه چشم انداز ایران مسلح به سلاح هسته ای دارند.

تصمیم روسیه مبنی بر پایان دادن به تحریم ایران در زمینه فروش اس- ۳۰۰، به نظر می رسد باعث تغییر مهمی در روابط روسیه و اسرائیل خواهد شد. در دولت پوتین، روابط روسیه و اسرائیل بسیار نزدیک بوده است. علاوه بر افزایش روابط تجاری، روسیه و اسرائیل در حوزه امنیتی هم همکاری دارند. اسرائیل همچنین یکی از معدود منابع تکنولوژی نظامی غربی برای مسکو است.

با این حال، روسیه و اسرائیل هیچ وقت در چندین موضوع شامل ایران، سوریه و گرجستان، چشم به چشم یگدیگر نگاه نکرده اند. در حالی که روابط روسیه و گرجستان در سال ۲۰۰۸، تیره و تار شده بود، اسرائیل به دولت ساکاشویلی در تفلیس کمک نظامی می کرد. اما اسرائیل ظاهراً با دستور مسکو این کمک ها را قطع کرد و در آگوست همان سال جنگ روسیه علیه گرجستان آغاز شد. ناداو زوی در آگوست ۲۰۰۸ در روزنامه معاریو نوشت: «روس ها اعلام کرده اند که به درخواست اسرائیل سیستم های تسلیحاتی را به کشورهایی که برای اسرائیل تهدید تلقی می شوند، نخواهند داد.»

تعدادی از رسانه ها (همان طور که چند روسی مطلع به من گفته اند) به این نکته اشاره کرده اند که براساس درک روسی- اسرائیلی بوده است که روسیه اس- ۳۰۰ را به ایران نداده است، با وجود این که مسکو با تهران در این زمینه قرارداد داشته است. اخیراً در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۵، روزنامه مسکو تایمز به صحبت روسلان پوخوف (رئیس مرکز تحلیل های استراتژیک و تکنولوژی ها و عضو هیات مشاوران عمومی وزارت دفاع روسیه) اشاره می کند که می گوید: «روسیه تعهدی مخفیانه به اسرائیل دارد که اس- ۳۰۰ را به ایران یا سوریه ندهد.»

فرض کنیم که گزارش ها مبنی بر درک روسی- اسرائیلی درست باشد، چرا پوتین در حال حاضر تصمیم به نقض آن گرفته است؟ آیا قصد چنین کاری را دارد؟ یک توضیح این است که پوتین ممکن است بخواهد در این زمینه کیک خودش را داشته باشد و آن را بخورد، یعنی نسخه های متفاوتی از اس- ۳۰۰ وجود دارد. اگر پوتین اسرائیلی ها را متوجه کرده باشد که قصد دارد مدل های کمتر پیشرفته اس- ۳۰۰ را به تهران بدهد، اشاره به جمله اش که «تهدیدی برای اسرائیل نخواهد بود» در واقع اطمینان بخشی به نتانیاهو است.

پوخوف احتمال دیگری را مطرح کرده است. وی در ۱۴ آوریل در مسکو تایمز می نویسد: «اسرائیلی ها در حال حاضر به صورت تاکتیکی از پوتین در اوکراین حمایت می کنند، به همین دلیل وی این روابط را به خاطر مشتی دلار قربانی نمی کند. تا زمانی که نتانیاهو در قدرت است، روسیه اس- ۳۰۰ را به ایران نمی دهد.»

اگر مسکو اس- ۳۰۰ را به ایران تحویل دهد، مشخص خواهد شد که پوخوف اشتباه کرده است، اما اگر وی درست گفته باشد ایران می تواند آن را براساس تجربه های گذشته اش با مسکو در زمینه فروش تسلیحات یعنی قرارداد محرمانه گور- چرنومردین در سال ۱۹۹۵ و سپس دستور لغو فروش اس- ۳۰۰ به ایران در زمان مدودف در سال ۲۰۱۰ مقایسه کند.

با این حال اگر مسکو تصمیم بگیرد مدل پیشرفته اس- ۳۰۰ را به ایران بدهد، ممکن است دیگر نتانیاهو و پوتین بر سر اهداف متقابل کار نکنند. ممکن است هر دو به این باور رسیده باشند که از سرگیری انتقال اس-۳۰۰ به ایران مانع از رسیدن به چشم انداز توافق هسته ای ایران شود. توافقی که موجب ترس هر دو طرف از بهبود روابط ایران و آمریکا می شود، پوتین نگران افزایش نفوذ آمریکایی ها در منطقه است و نتانیاهو هم نگران نفوذ بیشتر ایرانی ها در واشینگتن است.